Havva’nın kaburgadan yaratıldığı rivayeti

Havva’nın kaburgadan yaratıldığı rivayeti

Havva’nın Âdem’in kaburga kemiğinden yaratıldığına dair rivayetler eski-yeni hemen bütün rivayet tefsirlerinde yer almıştır. İlk insanın yaratılışına dair Müslüman kültürünün belkemiğini oluşturan bu rivayetler, yaratılışa dair ayetlerin

Havva’nın kaburgadan yaratıldığı rivayeti

 

Havva’nın Âdem’in kaburga kemiğinden yaratıldığına dair rivayetler eski-yeni hemen bütün rivayet tefsirlerinde yer almıştır. İlk insanın yaratılışına dair Müslüman kültürünün belkemiğini oluşturan bu rivayetler, yaratılışa dair ayetlerin en yaygın yorumu olarak kabul görmüştür. Mesela tefsir edebiyatı içinde vazgeçilmez bir yeri olan Taberi tefsirinde bu rivayet Zümer 6’nın yorumunda şöyle yer alır:

“ Ayette zikredilen bir tek nefisten’ maksat Âdem, ondan meydana getirilen eşinden’ maksat ise Havva’dır. Katade, Havva’nın Âdem’in kaburgasından yaratldığını söylemiştir. Allah insanları Âdem ve Havva’dan meydana getirmiştir.”(7)

Taberi, benzer rivayetlere, Nisa 1 ve Rum 21’in tefsirinde de yer vermiştir. Taberi tefsirinden çok sonra kaleme alınmış olan İbn Kesir tefsiri ise, A’raf 189’un yorumunda Havva’nın Âdem’in kaburga kemiğinden yaratıldığı rivayetine yer verir:

“Bu ayette Havva kastedilmektedir. Yüce Allah Havva’yı Âdem’in sol ve kısa olan kaburga kemiğinden yaratmıştır. ayet Allah âdemoğullarının hepsini erkeklerden, cinden veya hayvandan olmak üzere kadınlarını da başka bir cinsten yaratmış olsaydı, gerek onlar arasında ve gerekse eşler arasında birbirine ısınma meydana gelmezdi.”(8)

Havva’nın Âdem’in kaburga kemiğinden yaratıldığına dair en ayrıntılı rivayeti Razi’nin Bakara 35’e yaptığı yorumda buluyoruz. Rivayet Süddi kanalıyla İbn Abbas, İbn Mes’ud ve ‘bazı sahabilere’ (!) isnatla naklediliyor:

“ Allah İblis’i cennetten çıkarıp Âdem’i cennete koyunca Âdem orada yalnız kaldı. Onun yalnızlığını giderecek kimse yoktu. Bu yüzden Allah ona bir uyku verdi. Sonra sol tarafının kaburga kemiklerinden birini alıp yerine et koydu ve o kaburgadan Havva’yı yarattı . Âdem uykudan uyanınca başucunda oturan bir kadın buldu ve ona ‘Sen kimsin?’ diye sordu. O, ‘bir kadın’ cevabını verdi. Âdem, Niçin yaratıldın?’ dedi. O, ‘Sen bana ısınasın diye yaratıldım’ dedi. Melekler ‘Onun ismi ne?’ diye sordular. ‘İsmi Havva’ dediler. ‘Niçin Havva diye isimlendirildi?’ dediler. Birisi Ç’ünkü o canlı bir şeyden yaratıldı’ dedi.”(9)

Razi bu rivayetin ardından Hasan b. Ali’den Havva’nın Âdem’in kaburga kemiğinden yaratıldığına dair bir rivayet daha nakleder. Fakat bu rivayet kadın cinsinin hassas olduğuna, kırmamak için zorlamamak gerektiğine dair bir tespit içerir.

Kur’an’da beş ayrı yerde geçen nefs-i vahide ile(10) neyin kastedildiğini, yeri geldiğinde ele alacağız. Bu ayetler, kadın ve erkeğin ortak bir cevherden yaratıldığını söylemektedir. Nefs-i vahidenin Âdem olduğu bir yorumdur, üstelik zorlama ve hatalı bir yorumdur. Eğer bu yorum doğruysa; “Biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık” diyen Hucurat 13’ü nereye koymalı? Üstelik Zümer 6’nın konusu “eşli/çift yaratılış” iken, Hucurat 13’ün konusu takva dışındaki üstünlük iddialarının reddidir.

Kur’an ile Kitab-ı Mukaddes arasında kadına bakışta çok temel farklar vardır. Kadının erkeğin kaburga kemiğinden yaratıldığını söyleyen Eski Ahit, kadın ile erkek arasında ontolojik eşitsizliğe vurgu yapmaktadır. Üstelik bu adaletsizliği, Yaratıcının arzusu olarak takdim etmektedir. Oysa Kur’an açıkça insan türüne (el-insan) hitap ettiği bir pasajda, yaratılıştan gelen eşitliğe (sevvâke: seni eşitledi) dikkat çeker (82:7). İnsanlığın başlangıçta tek bir ümmet olduğunu vurgular (2:213). Erkek veya kadın için değil, insan için sadece emeğinin karşılığı olduğunu söyler (53:15). Üstünlüğün takvada olduğunu dile getirir (49:13). Allah Rasulü de insanların eşitliğini ifade ederken “bir tarağın dişleri gibi” benzetmesini kullanır.

Kur’an ile Kitab-ı Mukaddes arasında kadına bakış farkı bundan ibaret değildir. Bu zihniyetin bir devamı olarak Eski Ahit, Âdem’i aldatanın Havva olduğunu söyler. Eşinin Âdem’i aldatmasından dolayı âdemoğluna ölümün musallat olduğunu ifade eder (Enok II, 30:17). İşte bunu teyit eden bir ibare daha: “Âdem Havva’ya dedi: ‘Bütün ırkımıza hâkim olan büyük azabı (ölüm) bize getirecek ne yaptın?’” (Ezra 3:7) Buna mukabil Kur’an ilk aldatanın şeytan, ilk aldananın Âdem olduğunu söyler (20:120). Kur’an’ın söylediğiyle Eski Ahit’in söylediğini birbiriyle uyuşturmak mümkün görünmemektedir.

Bu rivayetten yola çıkarak kadının doğuştan eğri ve yamuk olduğu sonucuna varılmıştır. Bu olumsuz algı, rivayetlerle desteklenerek İslam’ın şaşmaz görüşü gibi toplumun bilinçaltına şırınga edilmiştir. Burada soru şudur: Erkeğin tek eğri kaburgasından yaratıldığı için kadın eğri oluyorsa, 12 çift eğri kaburga kemiğiyle yaratılan erkek kadının kaç katı eğri ve eksik olur? Bir soru daha var: Âdem’i kudret çamurundan yaratmaya kadir olan Allah’ın çamuru mu bitmiş de, kadının hammaddesini erkekten almış? Hakîm olan ve hikmetsiz hiçbir iş yapmayan Allah’a değil, ama bu rivayetleri din zannedenlere sormak gerek: Allah’ın Âdem’i yaratmak için muhtaç olmadığı şeye Havva’yı yaratmak için muhtaç olmasını nasıl izah ediyorsunuz?

Yukarıdaki rivayetlerin asıl zaafı, İsrailiyyat ve Mesihiyyat adı verilen ehl-i kitap kültüre ait olmalarıdır.

——————————————————————

6 Kadercilik dininin İslam’a girişinin ayrıntılı hikâyesi ve bu tür rivayetlerin şaibeli kaynakları için şu eserimize bkz: Hasan el-Basri’nin Kader Risalesi ve Şerhi, İstanbul, 2012.

7 Taberi, Camiu’l-Beyan an Tevili’l-Kur’ân, XXIV, 194. 103

8 İbn Kesir, Tefsiru’l-Kur’an’il-Azim, Beyrut 1998, VI, 2720.

9 Razi, Tefsîr-i Kebîr, XIX, 138.

10 Bkz: Nisa 1; En’am 98; A’raf 189; Lokman 28; Zümer 39. 105

Yaratılış Ve Evrim Sah. 103-106

 

 

mustafa islamoğlu

Görüntünün olası içeriği: yazı

Google+ WhatsApp